literature

(Μήπως) Να σου πω μια ιστορία (;)

(Μήπως) Να σου πω μια ιστορία (;)

Ο Χόρχε Μπουκάι γεννήθηκε το 1949 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής. Γιατρός και ψυχοθεραπευτής της σχολής Γκεστάλτ, ειδικεύτηκε στη θεραπεία των νοητικών ασθενειών.  Όταν αποφάσισε να ασχοληθεί με τη συγγραφή, είδε περισσότερα από δώδεκα βιβλία του να μεταφράζονται σε -τουλάχιστον- είκοσι μία γλώσσες και να τοποθετούνται πρώτα στις λίστες των ευπώλητων κάθε χώρας. Το “Να σου πω μια ιστορία” κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις opera είναι ένα από αυτά τα έργα.

“Αυτές οι ιστορίες γράφτηκαν

για να δείξουν ένα δρόμο.

Να βρεθεί το διαμάντι που κρύβεται μέσα τους,

είναι δουλειά του καθενός από εμάς.”

Ο νεαρός φοιτητής Ντεμιάν, στην προσπάθειά του να ανακαλύψει τον εαυτό του, έχει δοκιμάσει διάφορες μεθόδους και σχολές ψυχοθεραπείας. Δυστυχώς χωρίς αποτέλεσμα. Αυτή τη φορά, με προτροπή της φίλης του Κλαούντια, χτυπάει διστακτικά την πόρτα του ιατρείου του Χόρχε, του “Χοντρού”,όπως θα τον αποκαλεί.

Ο “λίγο περίεργος” θεραπευτής τού προσφέρει μάτε σ’ ένα ζεστό και απεριποίητο χώρο, που δε θύμιζε σε τίποτα ιατρείο.Ο Ντεμιάν παίρνει το λόγο και αποκαλύπτει τις αδυναμίες του, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σε κάθε είδους σχέση που υπάρχει στη ζωή του, καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως μάλλον το πρόβλημα είναι δικό του. Τότε για πρώτη φορά ο Χοντρός θα του πει μια ιστορία.

Αυτός θα είναι και ο τρόπος με τον οποίο θα βοηθήσει τον Ντεμιάν να αναγνωρίσει και διαχειριστεί τα αδιέξοδά του. Σε κάθε περίσταση ο Χόρχε θα αποκρίνεται με μύθους, παραβολές, παραμύθια, έξυπνες φράσεις κι επιτυχημένες μεταφορές. “Όπως έλεγε, ο μόνος τρόπος να κατανοήσεις ένα συμβάν χωρίς να το εξηγήσεις άμεσα, είναι μέσω μιας εσωτερικής συμβολικής αναπαράστασης του γεγονότος. Ένας μύθος, ένα παραμύθι ή ένα ανέκδοτο μπορεί να αποτυπωθεί στη μνήμη εκατό φορές πιο ανεξίτηλα από χίλιες θεωρητικές εξηγήσεις, ψυχαναλυτικές ερμηνείες ή επιχειρήματα”.

Οι ιστορίες του Χόρχε, αντλημένες από τη λαϊκή προφορική παράδοση ή απευθείας από τη φαντασία του,  δεν αποτελούν έτοιμες λύσεις και θεωρίες ευτυχίας. Προσπαθούν να  καθοδηγήσουν τον νεαρό φοιτητή στο σημείο όπου θα μπορέσει να διακρίνει τις εσωτερικές του αντιφάσεις και αδυναμίες, θα τού θέσουν ερωτήματα αιώνια και καθολικά σχετικά με την αλήθεια, τους άλλους, τον εσώτερο εαυτό του. Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά είναι κάθε φορά μια νέα άσκηση, μια δύσκολη πρόκληση.

Η πρόκληση για απαντήσεις, ή έστω για προβληματισμό και ενδοσκόπηση, απευθύνεται και στον αναγνώστη. Διαβάζοντας τα πολύ μικρά διηγήματα του Μπουκάι, θα αντικρίσουμε συχνά κομμάτια του δικού μας ψυχισμού στο Ντεμιάν, θα ταυτιστούμε με τις αγωνίες και τις ανασφάλειές του και ανυπόμονα θα διαβάσουμε την ιστορία που έχει να πει και σ’εμάς ο Χοντρός.

Η αμεσότητα της γραφής του Μπουκάι είναι τέτοια, που οι αφηγήσεις του θα θυμίσουν αυτές που μάς έλεγαν ο παππούς και η γιαγιά όσο εμείς τους ακούγαμε ίσως μόνο από αγάπη, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε το διδακτικό μήνυμα. Μπορεί και να μην είχαμε ανάγκη τότε να το αντιληφθούμε.  Τώρα, διαβάζοντας το βιβλίο, είμαι σίγουρη ότι θα δημιουργηθεί και σ’εσάς η επιθυμία και η ευχή να μπορούσατε να αποστηθίσετε κάθε ιστορία του Χοντρού, να την έχετε εύκαιρη όταν τη χρειαστείτε,ώστε να την υπενθυμίσετε στον εαυτό σας ή -κυρίως- να την αφηγηθείτε σε έναν δικό σας άνθρωπο μόλις δείτε πως το έχει ανάγκη.

Μήπως να σου πω μια ιστορία;

Δεν μπορώ να σας αφήσω χωρίς ένα μικρό απόσπασμα. Ακολουθεί περίληψη ενός διηγήματος, καθώς δεν μπορώ να το παραθέσω αυτολεξεί, ελπίζω όμως να καταλάβετε τι συμβαίνει στα παραμύθια του Χόρχε.

{Ακούστε και αυτό, καθώς το διαβάζετε. Μια ιστορία έχει να αφηγηθεί και ο Cohen. Δεν την έχω καταλάβει πολύ καλά, εύχομαι όμως να κατάφερε να την πει. (Να σημειώσω παρακαλώ -για να μην καίγομαι μόνη μου – ότι το έχουν διασκευάσει οι Tori Amos, Damien Rice ΚΑΙ Η ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Ηρεμώ.)}

Ο Χόρχε και ο Ντεμιάν συζητούν για την ειλικρίνεια και ο Χόρχε προσπαθεί να καταδείξει στον νεαρό φοιτητή ότι ανάμεσα στο “είμαι ειλικρινής” και στο “είμαι απόλυτα ανοιχτός” υπάρχει σημαντική διαφορά. “Είμαι ανοιχτός σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανένα κρυφό σημείο μέσα μου, κανένα σημείο όπου να απαγορεύεται η είσοδος. Η ειλικρίνεια είναι κάτι λιγότερο. Σημαίνει: ‘ό,τι σου λέω είναι αλήθεια. Τουλάχιστον αλήθεια για εμένα. Δηλαδή, δε σου λέω ψέματα.’ Να σου πω μια ιστορία;”

Και η αφήγηση ξεκινά. Αφορά έναν άρχοντα μιας μακρινής χώρας, απάνθρωπο και σκληρό. Μια μέρα ο ιερέας του χωριού, που αφιέρωνε τη ζωή του για να βοηθάει τους συγχωριανούς του, τούς συγκέντρωσε και τους υπέδειξε την ανάγκη να αντιδράσουν και να ελευθερώσουν το χωριό τους από τον τύραννο. Εκείνοι φυσικά τον υπάκουσαν με αγάπη και σεβασμό. 

Έφτασαν τα γενέθλια του αφέντη και διατάχθηκε όλοι να γονατίζουν και να προσκυνούν στο πέρασμά του. Ένας νέος παράκουσε την εντολή και εξαγρίωσε τον αφέντη, ο οποίος φυσικά αποφάσισε να τον καταδικάσει σε θάνατο, αφού ο νέος δεν έδειξε μεταμέλεια. Ξαφνικά όμως δεκάδες άνθρωποι άρχισαν να πλησιάζουν τον άρχοντα και να του ζητούν επίμονα να αποκεφαλίσει κι εκείνους. Αυτό που τον προβλημάτισε περισσότερο,όμως, ήταν ότι όλοι διεκδικούσαν την πρώτη θέση στη σειρά της εκτέλεσης.

Ο άρχοντας καλεί το σοφό ιερέα, θεωρώντας πως μπορεί να εξηγήσει το περίεργο αυτό περιστατικό. Εκείνος σιωπά. Ο άρχοντας αρχίζει να τον βασανίζει και καλεί τους μαθητές του, προκειμένου να εκβιάσει κι εκείνους για να του αποκαλύψουν το μυστικό. Ένας μαθητής λυγίζει στην εικόνα του βασανισμένου δασκάλου του (παρ’όλο που εκείνος τον διέταζε να μην πει λέξη!) και αποκαλύπτει στον αφέντη πως ο πρώτος άνθρωπος που θα σκοτωθεί εκείνη την ημέρα, μετά τη δύση του ηλίου, θα κερδίσει την αθανασία, σύμφωνα με τις Γραφές. Ο τύραννος, που το μόνο που φοβόταν ήταν ο θάνατος, υπέγραψε τη δική του εκτέλεση, κι έτσι το χωριό κέρδισε την ελεύθερη και ειρηνική ζωή του.

“Ντεμιάν, γιατί ο άρχοντας φεουδάρχης πίστεψε ένα τέτοιο ψέμα; Γιατί έφτασε να διατάξει το δικό του θάνατο, με μία ιστορία που του έλεγαν οι εχθροί του; Γιατί έπεσε στην παγίδα του δασκάλου; Μία είναι η απάντηση:

ΓΙΑΤΙ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΤΟ ΠΙΣΤΕΨΕΙ.

Ήθελε να πιστέψει ότι ήταν αλήθεια. Κι αυτό, Ντεμιάν, είναι από τα πιο απίστευτα ισχυρά κίνητρα που έχω δει στη ζωή μου. Πιστεύουμε ορισμένα ψέματα για διάφορους λόγους, όμως, προπαντός, τα πιστεύουμε επειδή θέλουμε να τα πιστέψουμε.

ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΝΑ ΕΞΑΠΑΤΗΘΕΙ,

ΑΠΟ ΑΥΤΟΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΤΟ ΨΕΜΑ

ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ ΤΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΤΟΥ .

 

Μέχρι το επόμενο ραντεβού μας εδώ, στη λογοτεχνική γωνιά του blog μας, να είστε ήρεμοι και χαμογελαστοί.

 

By  Λέιλα Ανδριώτη

Posted by InfinityGreeceBloggers in Λογοτεχνια, Τεχνες, 0 comments
T. S. Eliot, «Ένα τέλος, που είναι πάντοτε παρόν»

T. S. Eliot, «Ένα τέλος, που είναι πάντοτε παρόν»

Το InfinityGreece θα μυρίσει λίγο βιβλίο φέτος κι εύχομαι αυτό να αποτελέσει ένα κέρδος για όλους μας.

Δε χρειάστηκε ιδιαίτερη σκέψη για την πρώτη δημοσίευση. Θα προσπαθήσω, με τις πενιχρές μου γνώσεις, να σας παρουσιάσω κάτι ελάχιστο από τον αγαπημένο μου ποιητή, αγαπημένος ακριβώς γιατί όταν τον πρωτογνώρισα δεν μπορούσα να συλλάβω τίποτα απ’όσα είχε να μου πει ή απ’όσα υπαινισσόταν, ενώ τώρα που σας γράφω έχω βάλει κάτι απ’όλα αυτά στη ζωή μου.

Τ.S. Eliot, λοιπόν, και Τέσσερα κουαρτέτα.

Είναι ομολογουμένως ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές του υψηλού μοντερνισμού, διαμορφώνοντας οριστικά το μοντερνιστικό πρόταγμα και ανανεώνοντας ριζικά το ποιητικό ιδίωμα. Πολλές φορές η ποίηση και η ποιητική του, ακριβώς γιατί κατείχε αυτόν τον ρόλο στο ρεύμα του Μοντερνισμού, θεωρήθηκε σκοτεινή και κρυπτική. Όπως σας ανέφερα, πράγματι, στην πρώτη επαφή με τον Eliot, δε θα απλωθούν εύκολα όλα τα νοήματά του μπροστά μας. Σύντομα,όμως, επιβεβαιώνει και ο  ο Γ. Σεφέρης, γίνεται αντιληπτό ότι η ποίηση του Eliot, τελικά, διακρίνεται από «μια εξαιρετική καθαρότητα στις λεπτομέρειες. Δεν έχει τίποτε το φευγαλέο στις εικόνες του, καμιά θολούρα γύρω από τα αισθήματα που διατυπώνει, τα μέσα της έκφρασής του είναι πάντα άμεσα και τα αντικείμενα της σκηνοθεσίας του με σκληρά περιγράμματα.».

Ο ίδιος θεωρούσε ότι τα Τέσσερα Κουαρτέτα ήταν το αριστούργημά του, που τού χάρισε το Νόμπελ ποίησης, το 1948. Πράγματι, στις τέσσερις αυτές ποιητικές συνθέσεις (“Burnt Norton”, “East Coker”, “The Dry Salvages”, “Little Gidding”) που αποτελούν και το τελευταίο του ποιητικό έργο, αφού στη συνέχεια στράφηκε στο θέατρο και συνέχισε την επιτυχημένη πορεία του στο δοκίμιο, βρίσκουμε τα βασικότερα ζητήματα που θέτει η γραφή του: ο χρόνος, η πάλη με τις λέξεις και τη σιωπή, ο κοινωνικός προβληματισμός και η υπαρξιακή αγωνία.

Κρατώντας στα χέρια μου τη δίγλωσση έκδοση –  σε μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού- από τον οίκο Πατάκη, μια έκδοση που συνοδεύεται με τη συγκλονιστική ηχογράφηση του ίδιου του ποιητή να απαγγέλλει το έργο του σε CD, σας παραθέτω:

Έτσι ξεκινά η πρώτη ποιητική σύνθεση.

Η έννοια του χρόνου στον Eliot δεν χαρακτηρίζεται από καμιά στασιμότητα ή ακινησία. Παρελθόν, παρόν και μέλλον συνυπάρχουν, ορίζουν και συνοδεύουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και της κοινωνικής συγκυρίας. Ο ποιητής πάντα υποστήριζε τη διαλεκτική παρελθόντος και παρόντος,  πράγμα που ορίζεται-γενικά για το ρεύμα του Μοντερνισμού- ως ιστορική αίσθηση, όχι μόνο, δηλαδή,  αίσθηση της παρελθοντικότητας του παρελθόντος αλλά και της παροντικότητάς του. Το παρελθόν ζει μέσα μας, το φέρουμε. Ο καθένας από εμάς αποτελεί αναπόσπαστο κρίκο μιας αλυσίδας που ξεκινά από το παρελθόν και αδιάσπαστη θα υπάρχει και στο μέλλον. (Ζητώ συγγνώμη αν αυτό προκαλεί σε κάποιους την ίδια δυσφορία που προκαλεί και σ’εμένα.)

Με αφορμή αυτή τη θραυσματικότητα αλλά και την ταυτόχρονα απόλυτη συνέχεια του χρόνου στην ποίηση του T.S., συνεχίστε, παρακαλώ, να διαβάζετε αυτό το άρθρο ακούγοντας αυτό…

Βαθύτατα στοχαστικός και υπαρξιακός, ο ποιητής στρέφει τη ματιά του στη δυναμική της μνήμης και της φαντασίας, που ορίζουν “έναν κόσμο από εικασίες”. Ο ιδιωτικός χαρακτήρας του έργου του δεν είναι απόλυτος. Τα όρια του ιδιωτικού σπάζουν και γίνονται μέρος ενός καθολικού προβληματισμού που αφορά τις αλλοτριωμένες, μυστικές, ρευστές πτυχές της ζωής του ατόμου που αναζητά κάπου μέσα στις ταραγμένες και αβέβαιες κοινωνικές συνθήκες (ας μην ξεχνάμε ότι οι τέσσερις ποιητικές συνθέσεις γράφτηκαν στα κρίσιμα χρόνια 1935-1942) τη λύτρωση. Ακόμα κι αν αυτό συμβαίνει “χωρίς ελπίδα” και “χωρίς αγάπη”.

(Από το East Coker)

 

Η λύτρωση.

Πού θα βρεθεί εκείνη;

Ο Έλιοτ απαντά. Στην ποίηση. Αυτή είναι για τον ίδιο το καταφύγιό του, η κάθαρσή του. Χωρίς αυτός να τού προσφέρει απαντήσεις, ο ατέρμονος αγώνας με τις λέξεις δεν είναι άσκοπος για τον T.S., ο οποίος στις τελευταίες του, όπως είπαμε, ποιητικές συνθέσεις αποφασίζει να μιλήσει εκτενέστερα για την πάλη, τη δυσκολία του ποιητή (και μη) να βρει και να δαμάσει τις λέξεις και να αποτυπώσει με εκείνες ό,τι ασταθές και αμφίσημο τον βασανίζει,  σε μια -συχνά απεγνωσμένη- προσπάθεια να συλλάβει την πραγματικότητα. Καλύτερα να σας το πει εκείνος με τους στίχους του, σ’ένα από τα καλύτερα αποσπάσματα όλου του έργου, κι ας είχα πει στον εαυτό μου να αποφύγει αξιολογήσεις…

“Νά ΄μαι, λοιπόν, στα μισά του δρόμου, έχοντας είκοσι χρόνια-/είκοσι χρόνια τα πιο πολλά σπαταλημένα, 

προσπαθώντας να μάθω να χρησιμοποιώ τις λέξεις, 

κι η κάθε απόπειρα /είναι μια εντελώς νέα αρχή, /κι ένα διαφορετικό είδος αποτυχίας

γιατί έχει μάθει κανείς να κυριεύει τις λέξεις / για να πει αυτό που δεν έχει πλέον λόγο να πει, ή με τον τρόπο / που δεν είναι πλέον διατεθειμένος να το πει.

Κι έτσι κάθε εγχείρημα / είναι μια νέα αρχή, μια επιδρομή στο άναρθρο / με φθαρμένο εξοπλισμό που διαρκώς ξεφτίζει / στον γενικό κυκεώνα της ανακρίβειας του συναισθήματος, / των ασύντακτων στρατιών των συγκινήσεων.

Και ό,τι είναι να κατακτήσεις / με δύναμη και υποταγή, έχει κιόλας ανακαλυφθεί /  μια ή δύο, ή αρκετές φορές, από ανθρώπους / που δεν μπορείς να ελπίζεις / να συναγωνιστείς -αλλά δεν υπάρχει ανταγωνισμός- / υπάρχει μόνο η μάχη να κατακτήσεις ό,τι έχει χαθεί / και βρέθηκε και χάθηκε πάλι και πάλι: και τώρα υπό συνθήκες δυσμενείς. 

Όμως ίσως ούτε κέρδος ούτε ζημιά. 

Για μας, υπάρχει μόνο η προσπάθεια. 

Τ’άλλα δεν μας αφορούν.

 

Κάπως έτσι, με την ελπίδα πως έχω αποτυπώσει έστω και κάτι πολύ μικρό από τον σύνθετο -μα όχι μυστικό- κόσμο του T.S.Eliot, έναν κόσμο που παραμένει επίκαιρος, θέτοντας ζητήματα διαχρονικά και καθολικά, θα σας αφήσω.

Μέχρι το επόμενό μας ραντεβού εδώ, στη λογοτεχνική γωνιά του blog μας, να είστε ήρεμοι και χαμογελαστοί.

Λ.

 

Posted by InfinityGreeceBloggers in Λογοτεχνια, Τεχνες, 0 comments